het probleem van 2000

2000 was het jaar waarin Squaresoft een merkprobleem had: Final Fantasy IX was net uit, Final Fantasy X was in ontwikkeling, en ergens daartussen verscheen Vagrant Story — een PS1-titel die zich niks leek aan te trekken van wat Square’s marketing-afdeling dat jaar uitstippelde. Geen turn-based gevechten, geen vrolijke chocobo’s, geen open overworld. Wat wél: één stad, één hoofdpersonage, vijftig uur claustrofobische dungeon-crawling.

Voor ons hier in de winkel is dat precies de reden dat we ’m blijven aanbevelen. Vagrant Story doet iets wat bijna geen JRPG durft: hij stelt je niet gerust. Hij zégt niet ‘dit is het goede eind’, hij dumpt je in de catacomben van een vergeten stad en verwacht dat je er zelf uitkomt.

het gevechtssysteem

Laten we praktisch zijn. Het gevechtssysteem van Vagrant Story is in 2000 al omschreven als ‘overdesign’ — en dat was het ook. Je hebt:

• een chain-systeem waarmee je combo’s inbouwt door precies op het juiste moment op de juiste knop te drukken;
• een risk-meter die stijgt naarmate je aanvalt, je schade vergroot maar je precisie verlaagt;
• een weapon-crafting-systeem waarmee je uit 150+ onderdelen je eigen wapens bouwt, elk met z’n eigen affiniteit voor mens, beest, drakenbloed en ‘ondoden’;
• een elemental affinity-tabel die je kunt verschuiven per gevecht.

Het is de RPG-equivalent van een draaibank-handleiding. Niemand kan het eerste uur spelen zonder de manual op schoot. Maar zodra het zit — en dat duurt — opent de game zich als een spreadsheet-geliefde: elk gevecht is een klein optimalisatie-experiment.

Léa Monde als hoofdpersonage

Het échte hoofdpersonage van Vagrant Story is niet Ashley Riot (de huursoldaat die je stuurt), maar de stad Léa Monde zelf. Aardbevingen, ondergrondse kathedralen, een hertogelijk paleis dat in de grond is gezakt, ondergrondse begraafplaatsen met elf verdiepingen. Het is Matsuno’s geheime held: de architectuur. Elk hoofdstuk opent met een stoffig naamplaatje — The Snowfly Forest, The Town Center — en dat alléén is al meer wereldopbouw dan de meeste JRPG’s in hun eerste tien uur kunnen opbouwen.

Matsuno’s handtekening

Yasumi Matsuno (Tactics Ogre, Final Fantasy Tactics, FFXII, Unsung Story) heeft altijd één thema: wie heeft de macht, wie heeft de morele legitimiteit, en waarom zijn dat nooit dezelfde mensen? Vagrant Story is daarin de droogste van zijn oeuvre: geen fantasy-koning die ten val gebracht moet worden, alleen een kerkelijke macht die zichzelf verlengt en een huursoldaat die er tussenin zit. Geen happy-end, geen romance, nauwelijks humor. Gewoon: kille tekstblokken met politiek commentaar en een gevechtssysteem dat je dwingt na te denken.

En juist daar zit het ‘m. FFIX is óók een meesterwerk — maar een nostalgisch meesterwerk, een terugkeer naar Final Fantasy zoals het was vóór FFVII. Vagrant Story is een vooruitkijk: het is wat JRPG’s hadden kúnnen worden als ze niet allemaal de anime-route waren opgegaan.

waarom vandaag nog

Op een moderne PS5 speelt Vagrant Story via PS1 Classics op 1080p. Via PCSX2-emulatie op een ROG Ally is het glashelder. Op een CRT met RGB-kabel — zoals wij hem op de leestafel hebben staan — is het nog steeds een ervaring.

We hebben de disk altijd op voorraad. Als je ’m nog niet gespeeld hebt, probeer dan niet op te geven na vier uur. Iedereen die ’m aan ons terugbracht met ‘ik snap het niet’, kwam binnen een maand terug voor deel twee — Final Fantasy XII, waar Matsuno met dezelfde principes werkte maar met veel vriendelijker tempo.

Voetnoot uit de werkplaats
De Japanse versie heeft een iets andere moeilijkheidscurve en in onze ogen betere item-balans. Als je Japans wil leren terwijl je speelt: koop de JP-disk in combi met een fan-vertaalde FAQ-print (wij hebben de KAO-editie op zolder).

Aangeraden? Onvoorwaardelijk. Wel eerst de manual lezen. Letterlijk van begin tot eind.